Govor predsednika Thaçi-ja na Spomen akademiji za Shotë Galicu

Dame i gospodo,

2017. godina obeležava 90-tu godišnjicu smrti jedne od najsvetlijih figura naše nacionalne istorije, Qerime Halili, koja je poznata pod ratnim imenom Shotë Galica.

Danas na ovoj akademiji odajemo visoku državnu i institucionalnu počast Shotë Galici, zvanično proglašenoj narodnoj heroini u Republici Albaniji, kosovskoj heroini, koja je proglašena u našoj Republici.

Odajemo počast Shotë Galici, koja je van formalnog dekretiranja, postala metafora heroine naroda, simbol stabilnosti i hrabrosti.

Povodom 90-te godišnjice smrti, na osnovu zakonskih i ustavnih nadležnosti osnovao sam odlikovanje “ORDEN SHOTË GALICA”, kojim će se odlikovati istaknute narodne figure zbog žrtve za slobodu.

Dame i gospodo,

Albanci su kao narod u dvadeseti vek ušli umorni i oštećeni od dugog ropstva.
 
Istorijski kontekst Kosova koji je ostao van nezavisne Albanije (1912.) bio je dosta komplikovan i tragičan.

U periodu Balkanskih ratova, Kosovo je postala zemlja na koju su strane vojske ulazile i izlazile, ostavljajući tragove materijalnog i ljudskog rušenja i razaranja.

Mesto u kojem se jedno dvorište albanske kuće osećalo kao da je na granici dve privremene države.
 
S toga ostaje na albanskoj istoriografiji da registruje i da sistematizuje bolnu istoriju nasilja koje je vršeno tokom divljačkih osvajanja tokom Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, kada je Kraljevina Srba nasilno oživljavala vlast radi osvajanja Kosova.

Spaljivanje kuća, ubistva nenaoružanog stanovništva, deportacije pripadnika porodica vođa ustanaka po srpskim zatvorima, isterivanja van Kosova, regrutovanje za strane vojske, oduzimanje zemlje za kolonizaciju, samo su deo anti albanskih postupaka koji su se sprovodili od strane srpske vojske i žandarmerije između dva svetska rata.

Ovi bolni i sistematski postupci, učinili su da albanski narod na Kosovu iz svojih nedra izvuče borce i vođe ustanaka, koji se nisu mirili ni u jednom trenutku sa rasparčavanjem etničkih predela, denacionalizacijom, asimilacijom, proterivanjem i negiranjem osnovnih ljudskih prava.

U ovakvim okolnostima, naoružane grupe i čete Albanaca, nezavisno od neravnopravnih potencijala sa osvajačem, nisu se složili da podlegnu pred neprijateljom sa visokim državnim uređenjem.

Albanske vođe ustanaka nisu prosto bili buntovnici, uskoci ili hajduci, već su bili borci svesni ostvarivanja prirodnog prava na život, na slobodan život, nacionalnog i političkog prava.

Vođe ustanaka i četa na Kosovu bili su povezani sa Komitetom Nacionalna zaštita Kosova sa sedištem u Skadru, koji se sastojao od ideologije i idejnih stvaralaca nezavisnosti Albanije, od istaknutih figura kao što su Hasan Prishtina, Luigj Gurakuqi, Bajram Curri, Hoxhë Kadri Prishtina, Bedri Pejani i dr. koji se nikada nisu pomirile sa srpskim osvajanjem Kosova i njegovim odvajanjem od Albanije,

Dame i gospodo,

U periodu od skoro deset godina, stožer ustanka protiv uspostavljanja sprske vojne i policijske vlasti bila je četa Azema Bejte i Shotë Galicës.

Nije slučajno visoko poštovanje idejnog stvaralaca nezavisnosti Albanije, Hasan-a Prishtine, prema komandantu ustaničkih četa tog vremena, Azemu Bejte.

Azem Bejta se istakao urođenim talentom borca, sa intuicijom komandanta i ratnog stratega, kao i retkom hrabrošću koju je dokazao u svakoj bici.

Dozvolite mi da istaknem dve karakteristike ustaničkih četa tog vremena.

Prvo: Nezavisno od toga što je albanski narod bio u lošem ekonomskom stanju, nezavisno od toga što je zbog vojnih postupaka vođa ustanaka  doživljavala materijalne i ljudske štete, čete su pronašle potpunu podršku kod civilnog stanovništva.

Pod dva: Iako je nad albanskim stanovništvom vršen  neviđeni teror, vođe ustanaka su ostale verne ranom kodeksu i stici ratnih običaja.

One se nikad nisu svetile nenaoružanim civilima, nikada nisu primenjivale masakriranje leševa i grobova i nisu rušile i palile verske pravoslavne hramove.

Dame i gospodo,

„Nije mali broj suboraca Azema Bejte, povređenih i izbodenih u koordiniranim bitkama i ustancima, kao što je bila ona 1919. godine,

Ali iznad svega, jedinstven je fenomen profil borca koja se zvala Qerime Halili -  Shotë Galica, supruga i suborac velikog ratnika, Azema Galice“, rekao je predsednik Thaçi.

Shotë Galica se nijednog dana nije odvojila od ratne formacije.
 
Ona se suočila sa opkoljavanjima, učestvovala je u napadima, pomagala je slabom stanovništvu u povlačenju, pomagala je ranjenim suborcima, povlačila je decu siročad u Albaniju, vraćala se ponovo na Kosovo sa severa Albanije, koliko god puta je bilo potrebno nastavljanje ustanaka.
 
I nakon ubistva komandanta četa Azema Bejte,  u julu 1924. godine, Shotë Galica tri godine zaredom  nije obustavila njenu ustaničku delatnost sa suborcima u četama, do onog trenutka kada je otpor bio nemoguć.

Shotë Galica  je umrla u teškim zdravstvenim uslovima u Albaniji, bez institucionalne brige.

Takvo je bilo tadašnje stanje albanske države koja je imala mnogobrojne probleme iznutra i na međunarodnoj areni.
Smrt Shotë Galica graniči sa sudbinom tragičnog heroja, na kraju krajeva, koja nije retka za velike figure koje i nasuprot ogromnim razmerama, svoj život nepravedno okončavaju u socijalnom i ekonomskom siromaštvu, ne njihovom krivicom.

Dame i gospodo,
 
Nasuprot tragične sudbine, Shotë Galica je postala simbol žene verne otadžbini, heroini koja se bori za slobodu, bora koja je spremna na žrtvu.
Shotë Galica je postala simbol doprinosa tihih narodnih heroina, majki, ćerki, devojaka i žena, koje su se u svakom istorijskom periodu suočavale sa dobrim i lošim, pored porodice i naroda.

Shotë Galica je simbol ponosa i dostojanstva albanske žene.

Shotë Galica, je simbol majki žena i sestara koje su spremale, hranile, čistile i lečile borce Oslobodilačke vojske, bilo gde na Kosovu, a i šire.

Shotë Galica je simbol albanske majke, one majke koje je rodila Shotë Galicu, Azema Bejtu, Shabana Polluzhz, Adema Demaçija, Jusufa Gërvallëu, Adema Jasharija, Zahira Pajazita, Xhevu Lladrovci i mnoge druge borce, pale borce, heroje i heroine koji su pali za slobodu i nezavisnost Kosova.
 
Slava imenu i delu heroine Shotë Galica!

Slava svim palim za slobodu!

Hvala vam!